Debian Hakkında

Debian Nedir?

Debian Projesi, özgür bir işletim sistemi yaratmak için ortak amaç etrafında toplanmış bireylerin oluşturduğu bir topluluktur. Yarattığımız bu işletim sistemine Debian diyoruz.

İşletim sistemi, bilgisayarınızı çalıştıran temel programlar ve araçlar bütünüdür. İşletim sisteminin merkezinde çekirdek (kernel) yer alır. Çekirdek, bilgisayardaki en temel programdır, temel donanım yönetimini yapar ve diğer programları çalıştırmanızı sağlar.

Debian sistemleri şu anda Linux veya FreeBSD çekirdeklerini kullanmaktadır. Linux, Linus Torvalds tarafından başlatılan ve dünya çapında binlerce programcı tarafından desteklenen bir yazılımdır. FreeBSD, çekirdek ve diğer yazılımları içeren bir işletim sistemidir.

Bununla birlikte, Debian'ın başta Hurd olmak üzere diğer çekirdeklerle de sunulması için çalışmalar sürmektedir. Hurd, farklı özellikleri uygulamak için bir mikroçekirdek (Mach gibi) üzerinde çalışan sunucular koleksiyonudur. Hurd, GNU projesi tarafından üretilen özgür bir yazılımdır.

İşletim sistemini dolduran temel araçların büyük bir kısmı GNU projesinden gelir; isimler bu yüzden GNU/Linux ve GNU/Hurd'dür. Bu araçlar da özgürdür.

Elbette insanların asıl istediği uygulama yazılımlarıdır: Belgeleri düzenlemekten iş yürütmeye, oyun oynamaktan yeni yazılımlar geliştirmeye kadar yapmak istedikleri işlerde onlara yardımcı olacak programlar. Debian, 70000 üzerinde paket (makinenize kolayca kurulması için hoş bir biçimde paketlenmiş önceden derlenmiş yazılımlar) bir paket yöneticisi (APT) ve binlerce bilgisayardaki binlerce paketi tek bir uygulama kurmak kadar kolay yönetmeyi sağlayan diğer araçlarla birlikte gelir. Bunların tamamı özgürdür.

Bu biraz bir kuleye benzer. Temelde çekirdek bulunur. Onun üzerinde tüm temel araçlar vardır. Sonraki katman bilgisayarda çalıştırdığınız tüm yazılımlardır. Kulenin en tepesinde ise her şeyin birbiriyle uyum içinde çalışması için her şeyi dikkatlice düzenleyen ve birleştiren Debian bulunur.

Tamamı Özgür mü?

Şunu merak ediyor olabilirsiniz: İnsanlar neden kendi zamanlarından saatler harcayarak yazılımlar yazar, bunları dikkatlice paketler ve sonra hepsini bedavaya verir? Bunun yanıtları, katkıda bulunan insanlar kadar çeşitlidir. Bazı insanlar başkalarına yardım etmeyi sever. Birçoğu bilgisayarlar hakkında daha fazla şey öğrenmek için program yazar. Giderek daha fazla insan yazılımların şişirilmiş fiyatlarından kaçınmanın yollarını arıyor. Büyüyen bir kitle, başkalarından aldıkları harika özgür yazılımlar için bir teşekkür olarak katkıda bulunuyor. Akademik dünyadaki pek çok kişi, araştırmalarının sonuçlarının daha geniş çapta kullanılmasını sağlamak için özgür yazılım üretiyor. İşletmeler, nasıl geliştiği konusunda söz sahibi olabilmek için özgür yazılımların sürdürülmesine yardımcı oluyor; yeni bir özelliği elde etmenin, onu kendiniz uygulamaktan daha hızlı bir yolu yoktur! Elbette birçoğumuz bunu sadece çok eğlenceli buluyoruz.

Debian özgür yazılıma o kadar bağlıdır ki, bu bağlılığın yazılı bir belgede resmîleştirilmesinin yararlı olacağını düşündük. Böylece Sosyal Sözleşme'miz (Social Contract) doğdu.

Debian özgür yazılıma inansa da, insanların makinelerine özgür olmayan yazılımlar koymak istedikleri veya buna ihtiyaç duydukları durumlar olabiliyor. Debian mümkün olan her durumda bunu destekleyecektir. Hatta tek görevi Debian sistemine özgür olmayan yazılımlar kurmak olan paketlerin sayısı giderek artmaktadır.

Özgür Diyorsunuz Ama CD'ler ve Bant Genişliği Para Tutuyor!

Şunu soruyor olabilirsiniz: Eğer yazılım özgürse, neden bir satıcıya CD için veya bir İSS'ye indirme (download) için para ödemek zorundayım?

Bir CD satın alırken; birisinin zamanına, diskleri üretmek için harcadığı sermayeye ve (hepsini satamaması ihtimaline karşı) aldığı riske para ödersiniz. Diğer bir deyişle, yazılımın kendisine değil, yazılımı ulaştırmak için kullanılan fiziksel ortama para ödüyorsunuz.

Biz "özgür (free)" kelimesini kullanırken maliyetsiz olmasını değil, yazılım özgürlüğünü (freedom) kastediyoruz. "Özgür yazılım" ile ne kastettiğimiz ve bu konuda Özgür Yazılım Vakfı'nın (Free Software Foundation) ne söylediği hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Çoğu Yazılım Yüzlerce Dolar Tutarken Siz Nasıl Bedava Dağıtabiliyorsunuz?

Daha iyi bir soru, yazılım şirketlerinin bu kadar yüksek ücretler talep etmeyi nasıl başarabildikleridir. Yazılım üretmek araba üretmeye benzemez. Yazılımınızın bir kopyasını ürettikten sonra, bir milyon kopya daha üretmenin üretim maliyeti çok düşüktür (Microsoft'un bankada bu kadar çok milyarı olmasının bir nedeni var).

Başka bir açıdan bakın: Arka bahçenizde sonsuz bir kum kaynağı olsaydı, kumu bedavaya vermek isteyebilirdiniz. Ancak kumu başkalarına götürmesi için bir kamyona para ödemek aptalca olurdu. İnsanların gelip kumu kendilerinin almasını sağlardınız (internetten indirmeye eşdeğer) veya kapılarına kadar teslim etmesi için bir başkasına para ödeyebilirlerdi (CD satın almaya eşdeğer). Debian tam olarak bu şekilde işlemektedir ve CD/DVD'lerin çoğunun bu kadar ucuz olmasının (4 DVD için sadece yaklaşık 12 USD) nedeni budur.

Debian CD satışlarından hiç para kazanmaz. Aynı zamanda, alan adı (domain) kaydı ve donanım gibi giderleri ödemek için paraya ihtiyaç vardır. Bu nedenle, satın aldığınız tutarın bir kısmını Debian'a bağışlayan CD satıcılarından birinden alışveriş yapmanızı rica ediyoruz.

Hangi Donanımlar Destekleniyor?

Debian, çoğu eski model dâhil olmak üzere neredeyse tüm kişisel bilgisayarlarda çalışır. Her yeni Debian sürümü genellikle daha fazla sayıda bilgisayar mimarisini destekler. Şu anda desteklenenlerin tam listesi için kararlı sürüm belgelendirmesine bakın.

Neredeyse tüm yaygın donanımlar desteklenmektedir. Makinenize bağlı tüm aygıtların desteklendiğinden emin olmak isterseniz, DebianOn viki sayfasını veya Linux İçin Donanım (Hardware for Linux) web sayfasını inceleyebilirsiniz.

Donanımlarının teknik özelliklerini (spesifikasyonlarını) yayınlamayarak desteği zorlaştıran birkaç şirket bulunmaktadır. Bu durum, onların donanımlarını GNU/Linux ile kullanamayabileceğiniz anlamına gelir. Bazı şirketler özgür olmayan sürücüler sağlar, ancak bu bir sorundur çünkü şirket daha sonra iflas edebilir veya sahip olduğunuz donanım için desteği kesebilir. Yalnızca ürünleri için özgür sürücüler sağlayan üreticilerden donanım satın almanızı öneririz.

Daha Fazla Bilgi Arıyorum

SSS (Sıkça Sorulan Sorular) sayfamıza göz atabilirsiniz.

Hâlâ İkna Olmadım.

Sadece bizim sözümüze güvenmeyin; Debian'ı kendiniz deneyin. Sabit disk alanı artık daha ucuz olduğu için muhtemelen yaklaşık 2 GB'lık bir alan ayırabilirsiniz. Grafiksel bir masaüstü istemiyorsanız veya ihtiyacınız yoksa 600 MB yeterlidir. Debian bu ek alana kolayca kurulabilir ve mevcut işletim sisteminizle birlikte var olabilir. Eğer ileride daha fazla alana ihtiyaç duyarsanız, işletim sistemlerinizden birini silebilirsiniz (ve bir Debian sisteminin gücünü gördükten sonra, Debian'ı silmeyeceğinize eminiz).

Yeni bir işletim sistemini denemek değerli zamanınızın bir kısmını alacağından, çekincelerinizin olması anlaşılabilir bir durumdur. Bu nedenle Debian'ın artıları ve eksilerinin bir listesini derledik. Bu, buna değip değmeyeceğine karar vermenize yardımcı olacaktır. Dürüstlüğümüzü ve açık sözlülüğümüzü takdir edeceğinizi umuyoruz.

Debian'ı Nasıl Edinebilirim?

Debian'ı, birçok CD satıcımızdan birinden yalnızca medyanın maliyeti fiyatına satın alabileceğiniz bir CD'den kurmak en popüler yöntemdir. İnternet erişiminiz iyiyse, Debian'ı İnternet üzerinden indirip kurabilirsiniz.

Daha fazla bilgi için lütfen Debian'ı edinme hakkındaki sayfamıza bakın.

Kendi Başıma Kuramam. Debian İçin Nereden Destek Alabilirim?

Hem web sitesinde hem de sisteminize kurabileceğiniz paketlerde bulunan belgelendirmeyi okuyarak yardım alabilirsiniz. Ayrıca e-posta listeleri veya IRC aracılığıyla bizimle iletişime geçebilirsiniz. İşi yapması için bir danışman bile tutabilirsiniz.

Daha fazla bilgi için lütfen belgelendirme ve destek sayfalarımıza bakın.

Sizler de Kimsiniz?

Debian, boş zamanlarında gönüllü olarak çalışan ve dünyanın dört bir yanına yayılmış bine yakın aktif geliştirici tarafından üretilmektedir. Geliştiricilerin çok azı yüz yüze tanışmıştır. İletişim temel olarak e-posta (lists.debian.org adresindeki e-posta listeleri) ve IRC (irc.debian.org adresindeki #debian kanalı) üzerinden sağlanır.

Debian Projesi özenle organize edilmiş bir yapıya sahiptir. Debian'ın içeriden nasıl göründüğü hakkında daha fazla bilgi için lütfen geliştirici köşesine (developers' corner) göz atmaktan çekinmeyin.

Resmî Debian üyelerinin tam listesi, üyeliklerin yönetildiği nm.debian.org adresinde bulunabilir. Debian'a katkıda bulunanların daha geniş bir listesi ise contributors.debian.org adresinde bulunabilir.

Debian'ı Kimler Kullanıyor?

Kesin istatistikler bulunmamasına rağmen (Debian kullanıcıların kayıt olmasını zorunlu tutmadığı için), Debian'ın irili ufaklı çok çeşitli organizasyonlar ile binlerce birey tarafından kullanıldığına dair oldukça güçlü kanıtlar vardır. Debian'ı nasıl ve neden kullandıklarına dair kısa açıklamalar gönderen yüksek profilli organizasyonların bir listesi için Debian'ı Kimler Kullanıyor? sayfamıza bakın.

Tüm Bunlar Nasıl Başladı?

Debian, Ağustos 1993'te Ian Murdock tarafından Linux ve GNU ruhuna uygun, açık bir şekilde yapılacak yeni bir dağıtım olarak başlatıldı. Debian'ın özenle ve bilinçli bir şekilde bir araya getirilmesi, benzer bir özenle sürdürülmesi ve desteklenmesi amaçlanmıştı. Birbirine sıkı sıkıya bağlı küçük bir Özgür Yazılım bilgisayar korsanları (hacker) grubu olarak başladı ve giderek büyüyerek geliştiriciler ile kullanıcılardan oluşan büyük, iyi organize olmuş bir topluluk hâline geldi. Ayrıntılı geçmişe bakın.

Birçok kişi sorduğu için açıklayalım, Debian /ˈde.bi.ən/ şeklinde telaffuz edilir. İsim, Debian'ın yaratıcısı Ian Murdock ve eşi Debra'nın isimlerinden gelmektedir.